26 Temmuz 2015 Pazar

Terdit

Edebî Sanatlar 
Anlama Dayalı Söz Sanatı
Terdit (Geri çevirme / Beklenmezlik / Şaşırtma)

Terdit geriletme, geri çevirme manalarına gelmektedir. Edebiyatta, sözü beklenmedik bir sonuca bağlayarak okuyucuya sürpriz yapmak, onu hayrete düşürmek sanatına denir. Terdit sanatının esası, sözü tahmin edilmeyen ters bir sonuca bağlamaya dayanır. Ancak bu varılan sonuç hayret verici olmalıdır. Terdit, nesir ve nazım türlerinde yaygın olarak kullanılan bir sanattır.
Terdit  bir ifadede, aynı sözlerin farklı anlamlarda tekrarlanmasıdır. Tekrarlanan sözler, aynı anlamdaysa tekrir, farklı anlamdaysa terdid olur. Terdidin farklı tarifleri vardır. Sözün, cümlenın başı ile sonunda tezat oluşturacak şekilde tekrarlanmasıdır diye açıklayanlar da vardır.
Başka bir tanımla, terdit sözün, muhatabı önce merakta bırakıp, sonunun ne olacağını hissettirmeden sürdürüp, daha sonra hiç umulmayan çarpıcı bir sonla noktalanmasıdır.
Bu sanat divan şiirinde esprili olarak değil daha çok hayret vermek için kullanılmış ama ilerleyen dönemlerde bir güldürüyü hedef almıştır.

Terdit Sanatına Örnekler:

Vaktiyle yazdığım gibi:
Uzayacağa benzer
Tutuştuğumuz lades.
Bak, kaç sene geçti:
Aldatamadın beni
Ölüm kardeş!

Şairin son mısraya kadar kiminle konuştuğu belli değildir. Son mısrada bunun “ölüm” olduğu çarpıcı bir şekilde belirtilir.

En ağır işçi benim,
Gün yirmi dört saat
Seni düşünüyorum.

Şairin son mısraya kadar bir işçi gibi sürekli çalıştığını anlıyoruz. Ancak son mısrada ise işinin sadece sevgilisini düşünmek olduğunu belirtip şiiri umulmadık bir sonla bitiriyor.

Görünce uzanmış yar kucağına
Boynunu dolamış zülfü bağına
Kurşunu kahpeye atacağına
Kendine çevirdin… Aman be Ali!

Bu dörtlükte şair, önce Ali’nin sevgilisiyle geçirdiği zamanları anlatır gibi oluyor; ancak son iki dizede aslında Ali’nin kendi kendini vurduğunu ve sevgilisinin kucağında can verdiğini belirtiyor.

Dişin mi ağrıyor?
Çek kurtul.
Başın mı ağrıyor?
Bir çeyreğe iki aspirin.
Verem misin?
Üzülme, onun da çaresi var,
Ölür gidersin…
Orhan Veli

Bu şiirde şair, okuyucuya öğütler veriyor. Her hastalığın bir çaresi olduğunu düşünen okuyucu son dizeye geldiğinde işin aslını anlıyor. Yani şair, şiiri okuyucunun hiç ummadığı bir biçimde bitirerek terdit sanatı yapıyor.

ben yürürüm
m.kemal yürür
ben yemek yerim,
m.kemal de yemek yer
ben şiir yazarım
m.kemal devlet kurar.







Test



1.     Erbab-ı teaşur çoğaldı, şair azaldı
              Yok öyle değil, şairin ancak adı kaldı

Bu beyitte anlatılmak istenen ifade beklenmeyen bir şekilde bitirilmiştir.
Bu şekilde oluşan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Terdit                                        
B) Telmih
C) Tenasüp                                    
D) Tecahül arif
E) Tezat

*
Cevap anahtarı: 1.A,
====================
Kaynaklar:
http://www.makaleler.com/terdit-nedir
http://www.uludagsozluk.com/k/terdit/
http://www.edebiyatfakultesi.com/edebi-sanatlar/terdit-sasirtma-sanati
http://www.iasj.net/iasj?func=fulltext&aId=46801
http://www.turkcebilgi.com/terdit
http://www.edebiyatogretmeni.org/terdit/


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder