7 Ekim 2015 Çarşamba

Zarflar (Belirteçler)

Zarflar (Belirteçler) 

Zarflar konusuna geçmeden önce şunu bilmeliyiz ki Türkçede tüm konular birbiri ile zincirlenmiş durumdadır arkadaşlar. Bir konunun mutlaka başka bir konu ile bağlantısı olduğunu görebilirsiniz. Örneğinsıfatlar konusunu kavrayabilmeniz için isimler konusunu, cümlenin ögeleri konusunu rahatlıkla anlayabilmeniz için özellikle sözcük türlerini ve tamlamaları, tamlamaları anlayabilmeniz için isim ve sıfatı bilmeniz gerekmektedir. Zarfları rahatlıkla kavrayabilmek için ise fiillerfiilimsiler ve sıfatlar konularına yeteri kadar hâkim olmanız gerekmektedir.
Nasıl ki sıfatlar isimlere karşı sevgi besleyen kelimelerse, zarflar da; fiil, fiilimsi, sıfat ve hatta kendi türüne (zarfa) âşık kelimelerdir. Peki, aralarındaki bu aşkta nasıl bir bağ var, nasıl bir ilişki içindeler? Zarflar; fiillerin, fiilimsilerin sıfatın ve kendi türünün halini/durumu anlatır, gittikleri yöneldikleri yeri-yönü işaret eder, onların yaptığı şeylerin zamanını söyler, onları miktar bakımından belirtir ve bütün bunları soru şeklinde onlara sorabilir. O halde bizim de zarfları bu ilişkiler bakımından beşe ayırmamız mümkündür. Bunlar;

Zarflar ve Çeşitleri

1-Durum/Hal (Nasıllık-Nicelik) Zarfı
2-Zaman Zarfı
3-Yer-Yön Zarfı
4-Azlık-Çokluk (Miktar) Zarfı
5-Soru Zarfı
1-DURUM ZARFI
Yapılan her bir hareketin yapılış şekli, tarzı, hali, vaziyeti vardır. Durum zarfları, bu hareketlerin yani fiillerin nasıl yapıldığını gösteren zarflardır.  Örneğin; konuşursunuz ama nasıl  konuşursunuz?
Hızlı konuşurum.

Yavaş konuşurum.

Akıcı konuşurum.

İçten konuşurum.
Alaycı konuşurum.
Dikkatli konuşurum.

Konuşma eyleminin nasıl olduğunu gösteren bu kelimeler “durum zarfı” olarak görev yaparlar. Dikkat ederseniz fiile sorduğumuz nasıl sorusuna da cevap verir.
  • Fiillere ve fiilimsilere sorulan “nasıl, niye, neden, niçin” sorularından uygun olanına cevap verirler.
  • Cümlede fiilleri, fiilimsileri bazen nitelik anlamının yanında kesinlik, olasılık, yineleme ve sebepanlamlarında da belirtebilir.
ÖRNEKLER
Bunları defterinize doğru çiziniz. (Nasıl çiziniz? – Doğru)
Onlara insanca davranalım. ( Nasıl davranalım? – İnsanca)
O, bu çalışmasıyla sınavı mutlaka kazanır. (Kesinlik anlamlı zarf)
Oraya asla gitmeyeceğim. (Kesinlik anlamlı zarf)
Annesi belki yarın bize de gelir. (Olasılık anlamlı zarf)
Yaşlı adam bakımsızlıktan öldü. (Niçin öldü? – Bakımsızlıktan)
Arkadaşlarına küstüğüden sokağa çıkmıyor. ( Neden çıkmıyor?  – Küstüğünden)
Sürekli aynı konuyu konuşuyor? (Yineleme anlamlı zarf)
Kazanma hırsıyla yarışmaya tekrar katıldı. (Yineleme anlamlı zarf)
Güzel yarışıp arabayı kazandılar. (Nasıl yarışıp? Güzel) (Yarışıp kelimesi  fiilimsidir.)
Hızlı okuyarak kitabı bir günde bitirdi. (Nasıl okuyarak? Hızlı = Zarf) (Okuyarak kelimesi fiilimsidir.)
 2-ZAMAN ZARFI
  • Yaptığımız eylemlerin, hareketlerin yapılma zamanını gösteren sözcükler zaman zarfı olarak adlandırılır.
  • Zaman zarfları fiillere ve fiilimsilere sorduğumuz “ne zaman” sorusuna karşılık verirler.

ÖRNEKLER
Sabahları, binlerce kuş birden öter. (Ne zaman öter? Sabahları= Zaman zarfı)
Beni yarın mutlaka aramalısın. (Ne zaman aramalı? Yarın = Zaman zarfı)
Dün koşup oynayan çocuk, bugün hastalandı.

(Z.zarfı)(Fiilimsi)                  (Z.zarfı)     (Fiil)

Yazın köye giderizakşamları mangal yakarız.
Bu işi gece yapmak yorucu olur, gündüz vakti hallederiz.

3-YER YÖN ZARFI
  • Fiilleri  ve fiilimsileri yer-yön anlamlarıyla belirten, onların yöneldikleri yeri-yönü gösteren kelimelerdir.
  • Ek almadan kullanılan yer yön zarfları sınırlı sayıdadır. Bunlar: “İçeri, dışarı, aşağı, yukarı, ileri, geri, öte, beri” en sık kullanılan yer yön zarflarıdır.
  • Bilmemiz gereken en önemli şey bu kelimelerin hiçbir çekim eki almamış halde bulunuyor olmasıdır. Eğer çekim eklerinden birini alırsa bunlar zarf değil “isim” olurlar.
  • Fiillere ve fiilimsilere sorulan “nereye” sorusuna cevap verirler.
  • Cümlede mutlaka fiili veya fiilimsiyi yön bakımından belirtmesi gerekir.

ÖRNEKLER
İçeri girdi ve elindeki çiçeği annesine uzattı. (girdi = fiil) (içeri = yer-yön zarfı)
(nereye)
İçeri girip herkese bağırdı. (girip = fiilimsi) (nereye? İçeri = yer-yön zarfı)(nereye)
Sürekli evdesin, biraz dışarı çık. (çık = fiil) (nereye? Dışarı= y.y.zarfı)
(nereye)
Dışarı çıkacak hali kalmamıştı. (çıkacak = fiilimsi) (Nereye? Dışarı= y.y.zarfı)
Dışarısı buz gibi lapa lapa kar var benim içim yanıyor. (Ek aldığı için zarf değil  isimdir)
Aşağı ineceğim, istediğin bir şey varsa alayım. (ineceğim = fiil) (Nereye? Aşağı = y.y.zarfı)
Aşağı gelip bana yardım eder misin ? (gelip = fiilimsi) (Nereye? Aşağı= y.y.zarfı)
Elindekileri yukarı at, boşuna merdiven çıkma. (at = fiil) (Nereye at? Yukarı = y.y.zarfı)
Yukarı atmak için bütün gücünü kullanmalısın.  (atmak = fiilimsi) (Nereye? Yukarı = y.y.zarfı)
Park etmek için önce ileri git, sonra direksiyonu kır.
Geri dönmek için bir yol bulmalısın.

NOT: Yer yön belirten sözcükler cümlede farklı görevlerde kullanılabilir. Eğer çekim eki alarak kullanılırsa isim, ismi etkileyecek şekilde kullanılırsa sıfat olur.
İçeriye girdi ve elindeki çiçeği annesine uzattı. (İçeri = Fiile sorulan nereye sorusuna cevap verse  de  “e”  yönelme hal eki aldığı için yer yön zarfı değil isimdir)
İçeri çok soğuk, üzerine bir şeyler al. (içeri = isim)
İçeri odaya küçük bir çocuk girdi. (İçeri = Sıfat)
(Hangi oda)
 4-MİKTAR (AZLIK-ÇOKLUK, ÖLÇÜ)  ZARFI
*Fiilin, fiilimsinin, sıfatın, adlaşmış sıfatın ya da başka bir zarfın anlamını miktar, ölçü bakımından etkileyen, onların ne kadar olduğunu gösteren zarflardır.
*Bu sözcükler sayı, eşitlik, karşılaştırma, üstünlük, aşırılık, derece gibi anlamlar bulunmaktadır.
*Yukarıda saydığımız sözcüklere sorulan “ne kadar” sorusuna cevap verirler.
*Az, azıcık, çok, daha çok, çokça, kadar, bu kadar, biraz, oldukça, pek, pek çok, en, en çok, fazla, epeyce, denli vb sözcükler en sık kullanılan miktar zarflarıdır.

Bebeği çok uyuttu. (Ne kadar uyuttu?)
Çok çalışarak  mülakatı kazandı. (Ne kadar çalışarak?)
Çok  güzel bir arabası var. (Ne kadar güzel ?)
Çok yaşlıya otobüslerde mutlaka yer verin. (Ne kadar yaşlıya?)
Çok hızlı yürüdük. (Ne kadar hızlı? )
Bir saatte epeyce yol almışız. (Ne kadar yol almışız?)
Az konuş, çok dinle.
Cep telefonuyla fazla konuşmak zararlıdır.
Oldukça büyük evde oturuyorlar.
Biraz beklersen sana yardımcı olurum.
Kayahan’ın oğlu da pek sevimli bir şeymiş

NOT: Bazı miktar belirten sözcükler cümle içinde zaman anlamında da kullanılabilir.
Buralara daha kar yağmadı. (Henüz kar yağmadı) (Zaman zarfı)
Senden daha çok şey öğreneceğim kesin. (Ne kadar çok ? Miktar zarfı)

5-SORU ZARFI
  • Eylemin nasıllığını, zamanını, sebebini, miktarını soran soru anlamlı sözcükler soru zarflarıdır.
  • Bir soru cümlesine verilen cevap zarf ise cümledeki soru anlamı soru zarfıyla sağlanmış demektir.
  • Alınan cevap zarf olduğu için soru kelimesi de soru zarfıdır diyebiliriz.
  • Nasıl, niçin, neden, niye, ne, ne zaman, ne kadar vs. sözcükler soru zarflarıdır.
  • Bu soru sözcükleri mutlaka fiil ya da fiilimsiye soruluyor olmalıdır.
  • Cevabı “çünkü” ile başlayabilen cümlelerde soru anlamı soru zarfı ile sağlanmıştır
ÖRNEKLER
Buraya kadar nasıl geldin?
(Koşarak geldim= Koşarak durum zarfı ise nasıl = Soru zarfıdır)
Avukat müvekkilini nasıl savunmuş?
Açık oturum ne zaman başlayacak ?
Niçin hemen uyumuyorsun? (Çünkü …)
Kimse neden burada olanları anlatmıyor?
Niye her gün yanımda değilsin?
Beni ne kadar özledin?
Ne ağlayıp duruyorsun, kalk yüzünü yıka!

NOT: “Ne, nasıl” gibi soru kelimeleri başka sözcük türleri (sıfat, zamir) olarak da kullanılabilir.
Nasıl araba almayı düşünüyorsun? (Kırmızı Araba.  Nasıl = Soru sıfatı)
Araba kullanmayı nasıl öğrendin? (Çalışarak öğrendim. Nasıl = Soru zarfı)
Bana ne aldın ? (Araba aldım.  Ne = Soru Zamiri)
Size ne konuda yardım edebilirim? (Bu konuda.  Ne = Soru Sıfatı)
Kimseden fayda yok sana ne bekliyorsun? (Çünkü… Ne = Soru Zarfı)

 http://www.turkdilbilgisi.com/sozcuk-turleri/zarflar-konu-anlatimi.html
*
BİÇİM (YAPI) BAKIMINDAN BELİRTEÇLER
1- BASİT BELİRTEÇLER
Bu belirteçler, ek almamış belirteçlerdir: geç, dün, yarın, gece, en, pek, çok gibi…
2- TÜREMİŞ BELİRTEÇLER
Ek alarak türemiş olan belirteçlerdir: akşamleyin, saatlerce, yazın, kışın, önce gibi…

3- BİLEŞİK BELİRTEÇLER
Belirteç görevinde bulunan birleşik sözcüklerdir. Bugün, biraz, birçok, ilkönce, böyle, şöyle gibi…
4- ÖBEKLEŞMİŞ BELİRTEÇLER
Kimi sözcükler yan yana gelerek belirteç öbekleri oluşturur: hemen şimdi, yana doğru, pek çok, ikide bir, arada sırada, er geç, -e dek, -den beri, şöyle böyle gibi…

http://www.nedir-nedir.com/bicim-yapi-bakimindan-belirtecler-nedir.html
*





  


Test




Ek Okuma

TÜRKÇEDE ZARFLAR ÜZERİNE 

Yard. Doç. Dr. Fikret TURAN

...
Zarfların.sadece sıfat, zarf ve fiilleri bir kelime olarak açıklaması Türkçe dilbilgisindeki diğer gramer sınıflarını açıklayan kelime ve kelime gruplarının oluşturacağı ayrı bir gramer sınıfının kurulmasını gerektirecektir. Yani klasik dilbilgilerinde isimleri açıklayan kelimeler ve kelime grupları sıfat sınıfını, sıfatları, diğer kelimeleri işaret eder. 

a. Zarflar sıfatları açıklar: Her yıl Girne'yi pek çok turist ziyaret eder. 

b. Zarflar anlamca kendi sınıfından kelime ve kelime gruplarını yani diğer zarfları açıklar: Müge işe hayli erken başladı. 

c. Zarflar cümlede esas olarak fiilleri açıklar: Zeynep derse geç geldi. 

d. Zarflar fiilimsileri açıklar: Mastarları açıklar: çocuğun o kadar gülmesi herkesi şaşırtı. Sıfat-fiilleri açıklar: Futbolu iyi oynadığımızı söyleyebilirim. Zarf-fiilleri açıklar: Böy Le gezinerek bir yere vararnazsın. Bağ-fiilieri açıklar: Aniden vurup kaçtı. 

e. Cümleleri açıklar: Bağımsız cümle: Galiba Ahmet ders çalışıyor. Bağımlı cümle: Çocuk topa öyle bir vurdu ki mutlaka camları indirdi sandık. Sonuç olarak diyebiliriz ki fonksiyon bakımından zarflar sıfatları, diğer zarfları, fiilleri, fiilimsileri ve cümleleri açıklayan, belirten, onların anlamları genişleten veya daraltan kelime veya kelime gruplarıdır.
...
http://turkoloji.cu.edu.tr/YENI%20TURK%20DILI/fikret_turan_turkcede_zarflar_uzerine.pdf
*

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder