3 Kasım 2018 Cumartesi

Mitolojiyle ilgili olarak, az çok bilgimiz olmalı



türk mitolojisi ile ilgili görsel sonucu


MİTOLOJİ

Masallarda mitoloji izleri var mı? Var.
Efsanelerde ve şiirlerde mitoloji izleri var mı? Var.
Hatta öykülerde ve romanlarda da mitoloji izleri var.
Halk türkülerinde? Onlarda da mitoloji izleri var.
Görsel sanatlarda mitoloji izleri var mı? Fazlasıyla var.
Geleneklerimizde ve oyunlarımızda mitoloji izleri yok mu? Onlarda da var.
Bazı insan isimleri, çiçek isimleri ve diğer bazı isimler mitolojiyi hatırlatmaz mı? Hatırlatır.

Peki, mitolojiyi bilenlerimiz var mı? Vardır belki; ama bunları istisna kabul ederek çoğumuzun mitolojiden bihaber olduğumuzu söyleyebiliriz.

O istisna dediklerimizin çoğu da Yunan ve Roma mitolojilerini bilir; ama Türk mitolojisini? Allah bilir ya…

Şimdi de başka bir yönden bakalım duruma. Bizler okuduğumuzu anlıyor muyuz? 

Anlamıyoruz tabii, Eee, ders kitaplarını ezberlemekle kalırsak, ders dışı kitap okumazsak anlamayız tabii.(1)

Ders dışı kitap okuduk diyelim. Örneğin destan okuduk, masal okuduk. Alimallah teyp gibi tekrar edebiliriz. Ama okuduğumuz metine sinen mitoloji izlerini bulabilir miyiz? Mitolojik öğelerde bir değişiklik yapılmışsa, değişikliği yapan yazarın kodlarını keşfedebilir miyiz?

Okuduklarımızı neden anlamadığımız konusunda söylenecek birçok husus daha var. Ancak bu yazımızda mitolojiyi konu ettiğimiz için böyle söylüyoruz.

Söylenmesi gereken şu aslında: Metnin dayandığı, yaslandığı kültür unsurlarını, bilgi unsurlarını keşfedebilirsek metnin mesajını anlarız. Metni daha kolay ve lezzet alarak hazmederiz. Bu arada kültürümüzü yozlaşmadan koruruz. Kendimizi daha iyi tanırız. Kendimi tanıyınca da…

Bütün bu girişi Türk Mitolojisini bilmemiz gerektiğine vurgu yapmak için döşedim.

Keşke ben, mitoloji konusunu biraz daha öğrenseydim de şöyle kısacık bilgiler aktarabilseydim. Nerdee… Ancak şu kadarını yapabiliyorum:

İnternette bu konuyla ilgili birçok yazı okudum. Bunların adreslerini veriyorum. İsteyen okusun. İsteyen resimlere baksın. İsteyen de karşılaştırmalar yapsın. İsteyen de, haddimi aşarak ve de yaşlılığıma dayanarak verdiğim kısacık ipuçlarına göre davransın.

Başlayalım artık:


Bu yazıya şöyle bir göz gezdirin. Yazı sonundaki Edip Cansever’in “Medüza” şiirinin tamamını okuyup dönün.

Derin, sessiz, iyi böylece
Güz, ölülerini bırakan kuşlar
Yer kalmadı acıya ülkemizde
Derin, sessiz, iyi böylece
Gün ortası alacakaranlık bakışlar.

Bağlantı adresine gitmek istemeyenler, şimdilik şu tanımla yetinsin:
Mitoloji, bir din veya bir halkın kültüründe Tanrılar, kahramanlar, evren ve insanın yaratılışına dair tüm sözlü ve yazılı efsane birikimini, bu efsanelerin doğuşlarını, anlamlarını yorumlayıp inceleyen ve sınıflandıran çalışmalar bütünüdür.
Tanrıları, kahramanları ve doğaüstü varlıkları konu alan mitoslar, çoğunlukla geleneksel sözlü aktarı yoluyla (ozanlar, rahipler) yayılarak canlı kalmıştır.


 Mitoloji-002
Yine göz gezdirelim. Resimleri anlamaya çalışmayalım. Ben de öyle yaptım. Sonra düşüne düşüne okuruz; icabında resimlere dört gözle bakarız.


 Mergen Tanrı


Sadece yan başlıklara bakın. Bu resmin kime ait olduğunu da bulun.






Destanların başlıklarına göz atın.Yaratılış Destanına da göz gezdirin.


türk mitolojisi ile ilgili görsel sonucu
Hayat Ağacı motifi üzerinde düşünelim.


Yeşil ördek gibi daldım göllere
Sen düşürdün beni dilden dillere
Başım alıp gidem gurbet ellere
Ne sen beni unut, ne de ben seni

Şimdilik sonuç bölümünü okuyalım.



Mitin; efsane, masal, destan ve fıkraya dönüştüğünü kabul edersek birçok mitolojik unsurun da bu anlatmalar içerisinde yaşadığını söyleyebiliriz. Özellikle masallarda ilkel dönemde oluşan inançların bir kısmı masallarda varlığını devam ettirmiştir. Devam eden paragrafı okuyun yeter.


Mitlerle masalların farklarını dile getiren Fuzuli Bayat, mitlerden maslarla geçişte bir “şuurlu uydurma”dan bahseder (Bayat 2005: 91). Bahsedilen şuuru oluşturan unsurları dikkate aldığımızda daha doğrusu uydurulan masal dünyasına baktığımızda o masalı uyduranların kimlik kodlarını da çözmüş oluruz. Masallarda insanın insanla, insanın eşyayla, insanın sosyal ve siyasal düzenlerle olan ilişkilerinin yansıdığı masal dünyasının kuruluşunda rol alan başta mitler olmak üzere diğer öğelerin varlığı ve bu dünyaya yansımaları da dikkatlere sunulmalıdır. Devamını okuyun yeter.



mitoloji ile ilgili görsel sonucu



Ayrıca Şunlar da ilginizi çekebilir:



Bütün bu bağlantıları beş günde mi okuruz, on günde mi okuruz bilemem. Söyleyebileceğim şudur: Mitolojik konusu böylesi okumalarla öğrenilemez.  Gerek yukarıdaki bağlantılar gerekse başka bağlantılar sadece zorlu bir başlangıçtır.

Türk mitolojisi gerçekten çok zengindir. Kim demişse doğru demiş her halde: “Her mitolojik kelimenin altında hazineler saklıdır.”
Hazinenin anahtarlarının yerini bilsem de söylesem.
Hazinenin anahtarları belkide Kaf Dağının tepesinde bulunan bir kulübenin içindedir veya kimbilir mitoloji metinlerinin içindedir.

Mitolojik eğlenceler dileğiyle…

Sabahattin Gencal,
Çekmeköy-İstanbul, 03. 11. 2018

________________________
1. Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'nün (OECD) üç yılda bir hazırladığı Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2015 sonuçları dün açıklandı. Türkiye, PISA 2012’ye göre ortalama 7 sıra düşerken, en çok kayıp ise okuma ve fen bilimlerinde meydana geldi. Türkiye, 70 ülke arasında fen bilimlerinde 52, matematikte 49, okumada da 50’inci sırada yer aldı.