28 Temmuz 2015 Salı

İade

Edebî Sanatlar 

Lafızla (sözle) İlgili  Söz Sanatı
İade (Geri Çevirme)

İade (Sözcük anlamı) : Geri gönderme, geri çevirme
Bir şiirin her beytinin son sözcüğünü sonraki beytin ilk sözcüğü olarak kullanma sanatına iade denir.
Başka bir tanım:
Edebiyat terimi olarak iade nedir?
Bir mısra veya beytin son kelimesiyle bir sonraki mısra ya da beyti başlatma sanatı. Muallim Naci, iade sanatı ustaca yapılmazsa, münasebetsiz tekrarların okuyana sıkıntı vereceğini, yani sözün hoşa gitmeyeceğini söyler. Divan şiirinde fazlaca kullanılmayan bu edebî sanatın en güzel örneği Fuzulî’nin ... gazelinde görülür.
Kaynak:Prof.Dr.Turan Karataş / Edebiyat Terimleri Sözlüğü

İade Sanatına Örnekler:

Ey güzellik göğünün mâh-ı münevver kameri
Şâd kıl gönlümü gün gibi tulû et seherî

Seherî aşk ile meydâna girip seyr edeyim
Ola ki peyk-i sabâdan ere yârin haberi

Haberi olsa anın yoluna cân verdiğime
Bana rahm eyleyüben eyleye idi nazarı
Zâtî
Beyitlerde de görüldüğü gibi ik beytin son kelimesi olan “seherî” sözcüğü, ikinci beytin ilk sözcüğü olarak kullanılmış; yine ikinci beytin son sözcüğü olan “haberi” sözcüğü de üçüncü beytin ilk sözcüğü olarak kullanılmıştır.

Yeşil durur bir boşlukta, bir uykuda
Bir uykuda dal yürür
Fazıl Hüsnü Dağlarca

(Yukarıdaki parçada ilk dizenin son sözü olan “bir uyku¬da”, ikinci dizenin ilk sözü olmuştur.)

Kuşlar gelir konar pencereme
Penceremden kuşlar uçar gider
Cahit Sıtkı Tarancı
*
İâde
Şiirde, her beytin son sözcüğünü kendisinden sonraki beytin ilk sözcüğü olarak kullanmaktır
(bkz. Saraç, 2001:237). İâde sanatında beyit seviyesini aşan tekrarlar, şiirin tamamını
anlam ve ses bakımından destekleyen organik bir bağ fonksiyonu üstlenmektedir.
……………..…………………………….…
……………………………………X……...

……X………………………………….……
……………………………………Y……...

……Y………………………………….……
……………………………………Z……...
Ey vücûd-ı kâmilün esrâr-ı hikmet masdarı
Masdarı zâtun olan eşyâ sıfâtun mazharı
Mazharı her hikmetün sensin ki kilk-i kudretün
Safha-i eflâke nakş itmiş hutût-ı ahteri
Ahteri mes'ûd olan oldur ki tab'-i pâk ilen
Kâbili feyz ola lutfundan safâ-yi cevheri
(Fuzûlî G.268-1/2/3)
İâde sanatının diğer bir çeşidi de “mukaddem ü muahhar” adıyla bilinir. Bu tür yinelemelerde,tekrarlanan kelime ile redif aynı olduğu için anlam ve ses vurgusu sağlanır (bkz. Dilçin,1995:486-487).
……X………………………………….……
……………………………………X……...
Seni aġyâr ile gören âşık
Nice sabr eylesin cefâna senün
(Nef‟i G.68/2)

Ölüm işi Hak işidür andan kim incinür
Yâri Necâtî gayr ile görmekdürür ölüm
(Necâtî G.360/7)
http://turkoloji.cu.edu.tr/ESKI%20TURK%20%20EDEBIYATI/bahir_selcuk_divan_siiri_ahenk.pdf
=============
Kaynaklar:
http://turkoloji.cu.edu.tr/ESKI%20TURK%20%20EDEBIYATI/bahir_selcuk
http://www.samanyoluhaber.com/bilgi/soru/Edebiyatta-Iade-Nedir-_1383/
http://www.edebiyatogretmeni.info/iade-sanati.htm
http://www.edebiyatogretmeni.org/iade-geri-cevirme/

 

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder